Chuyện lạ

ông YvesChauvin 

Ngày 5/10, ủy ban Giải thưởng Nobel tại Stockholm, Thụy Điển công bố giải thưởng Nobel hoá học 2005 thuộc về 3 nhà khoa học, tác giả công trình hóa học thân thiện với môi trường.

Đó là nhà khoa học Yves Chauvin (Pháp), Robert H. Grubbs (Mỹ) và Richard R. Schrock (Mỹ) đã tìm ra phương pháp đổi chỗ nguyên tử trong các phản ứng tổng hợp chất hữu cơ.

Phương pháp này có tính thực tiễn cao trong ngành dược phẩm và ứng dụng để giữ cho môi trường trong sạch bằng phương pháp làm biến đổi thành phần hóa học của chất thải.

Đây thực chất là việc con người chủ động tạo ra một phản ứng hóa học đặc biệt nhờ sự hỗ trợ của các nguyên tử đóng vai trò xúc tác. Mọi chất hữu cơ đều chứa những thành phần carbon. Các nguyên tử carbon cấu kết với nhau tạo thành các mạch kép hình chuỗi hoặc hình vòng tròn, kết hợp với các thành phần khác như hydro và oxy, v.v.

Mọi sự sống ở trên trái đất đều trên cơ sở cấu kết các nguyên tử carbon. Tuy nhiên chúng cũng có thể được con người tạo ra thông qua quá trình tổng hợp hữu cơ.

Phương pháp đổi chỗ nguyên tử trong quá trình tổng hợp chất hữu cơ thực chất là chủ động gây ra phản ứng hóa học nhằm phá vỡ các mạch kép của các nguyên tử carbon vốn có. Đồng thời cưỡng ép các nguyên tử khác thay thế vào chỗ của các nguyên tử carbon vừa bị đẩy ra khỏi mạch cấu tạo nguyên tử để tạo thành một hợp chất hữu cơ mới khác về bản chất so với chất ban đầu.

Ông Robert Grubbs

Các nhà khoa học ví phương pháp  này tương tự như sự thay đổi đối tác trong các cặp khiêu vũ trên sàn nhảy. Việc phát minh ra các phản ứng hóa học như trên được coi là một bước ngoặt mới trong ngành hóa hữu cơ.

Từ đây các chuyên gia y dược có thể chủ động tạo ra được bất cứ nguyên tử hữu cơ nào mà họ cần để chữa bệnh cho con người. Nhờ phát minh của 3 nhà hoá học nói trên phương pháp đổi chỗ đã được ứng dụng hàng ngày trong ngành công nghiệp hoá chất, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất tân dược và vật liệu hữu cơ cao cấp.

Thực tế chứng tỏ nếu dùng phương pháp đổi chỗ, việc xử lý chất thải trong môi trường trở nên đơn giản hơn mà hiệu quả cao, tiết kiệm được nhiều hóa chất, không đòi hỏi nhiệt độ, áp suất đặc biệt.

Nhà bác học Yves Chauvin, người Pháp, năm nay 74 tuổi, hiện là Giám đốc Viện nghiên cứu dầu mỏ Rueil Malmaison (Pháp). Năm 1971, ông đã phát hiện ra chức năng của từng nguyên tử trong  các phản ứng đổi chỗ cũng như giải thích được loại nguyên tử kim loại nào có thể đóng vai trò xúc tác. Tuy nhiên ông chưa biết đích xác kim loại nào có thể đóng được vai trò này.

Ông Richard Schock

Richard Schrock, người Mỹ, sinh năm 1945 tại thành phố Berne, bang Indiana (Hoa Kỳ). Năm 1971 ông nhận bằng tiến sĩ hóa học tại trường Đại học Harvard, bang Massachusetts.  Hiện nay ông vừa làm giáo sư giảng dạy vừa nghiên cứu về hóa học tại  Viện nghiên cứu công nghệ Massachusetts Hoa Kỳ. Năm 1990 ông là người đầu tiên tạo ra được kim loại đóng vai trò xúc tác trong phản ứng hóa học đổi chỗ. Tuy nhiên, kim loại do Richard Schrock tổng hợp được có chất lượng  chưa thật cao.

Robert Grubbs sinh năm 1942 tại thành phố Calvert, bang Kentucky (Hoa Kỳ). Năm 1968 ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ hóa tại Đại học Columbia, thành phố New York. Hiện nay Tiến sĩ Robert Grubbs vừa nghiên cứu vừa giảng dạy hóa học tại Viện nghiên cứu công nghệ California (Hoa Kỳ).

Hai năm sau khi Richard Schrock công bố việc tổng hợp được chất kim loại đóng vai trò xúc tác trong phản ứng đổi chỗ, tiến sĩ Robert Grubbs đã tạo ra được chất xúc tác thậm chí còn tốt hơn rất nhiều so với chất xúc tác của Richard Schrock. Phát minh của Robert Grubbs có ưu điểm là tồn tại ổn định hơn trong môi trường không khí bình thường và dễ ứng dụng hơn trong sản xuất với qui mô công nghiệp.

Viện Hàn lâm Thụy Điển cho biết, ngoài việc nhận bằng chứng nhận 3 nhà hoá học xuất sắc nói trên sẽ chia đều nhau tấm ngân phiếu giải thưởng Nobel năm 2005 trị giá 1,29 triệu USD.

Trích tienphong.vn