Sông Hồng: kì quan dựng giữa trời

kq2a 6

TP- Mấy chàng lính biên phòng dù được cấp trên giao nhiệm vụ đi với tôi, cuối cùng cũng đã bỏ cuộc chinh phục ngã ba suối Lũng Pô gặp con sông Đỏ (nơi sông Hồng và suối Lũng Pô gặp nhau, cũng là nơi sông Hồng nhập tịch Việt Nam).

kq2a 6

Nho Quế hùng vĩ

1. Tôi chống gậy, cùng anh Đặng Quốc Thu – Trạm trưởng biên phòng Lũng Pô – rẽ cây lá mục, lội ngập nửa người dưới bùn rác để đến nơi hợp hôn của hai dòng nước giáp biên.

Sông Hồng, bắt nguồn từ sâu trong lục địa Trung Hoa. Nó băng mình trên hết 500 km trên nước bạn mới hôn dòng Lũng Pô ở cái chỗ tôi và anh Thu đang đứng. Sông Mẹ chảy tiếp 500 km nữa trên lãnh thổ Việt Nam, để nhoài mình ra cửa Ba Lạt (Thái Bình).

Thượng nguồn sông Hồng gây ấn tượng mạnh cho tôi hơn cả, là ở cái sự vạm vỡ của con nước, sự hoang biệt của rừng và vẻ đẹp của các cộng đồng người vùng biên tái. Sông chảy như là đang sống gấp gáp lắm, cuồng liệt lắm.

Gió bờ sông miền thượng du khoáng đạt, những cây lau to như gậy tầm vông, vàng óng gió nóng, nghiêng ngả vặn mình ục oạc bởi con ngựa chứng gió biên cương.

Những con gái, đàn bà Hà Nhì đen ở bản Nậm Mít thì khổ không thể tưởng tượng được. Họ ngồi trong bóng tối của căn nhà chình tường dày 1m (!) như cái lô cốt, như cái địa đạo, khâu vá và nấu rượu cho đàn ông uống bí tỉ.

Các mẹ, các chị, các a nhí (em gái, tiếng Hà Nhì) khi nào cũng âm thầm đi trong sương sớm hoặc sương chiều, vừa đi vừa véo cơm nếp, cơn tẻ ăn ở dọc đường. Không có thời gian để ngồi ăn, họ suốt đời cuốc bộ và tranh thủ ăn.

Chị em đi theo tiếng mõ của trâu bò lên nương, họ đi rồi, chỉ còn sương phủ lơ mơ. Các chiến sỹ đồn A Mú Sung (huyện Bát Xát) cũng vừa xua đuổi sương mù để sờ tìm bằng được luống rau, tưới tắm tăng gia.

2. Nơi con sông Đà bắt đầu vặn mình để nhập vào nước Việt thì lại dữ dằn, kỳ vĩ đến rợn người

kq2a 7

Sông Đà quyến rũ

Đó là địa bàn xã Mù Cả (Mường Tè, Lai Châu). Đá dựng trời, sông luồn dưới biển đá chồm hỗm, nước và đá tung bọt trắng bập nhềnh như mây cuốn, như bờm của con ngựa trắng đang phi nước đại.

Đứng dưới khoang thuyền đuôi én của người Thái Mường Tè giữa lòng sông Đà, bạn sẽ thấy trời đất tối om bởi hai vách đá dựng đứng.

Bạn cố tìm bầu trời trên đỉnh đầu mình thì sẽ rất dễ bị chóng mặt và rơi mũ xuống dòng nước cuộn xiết đang bị con thuyền chém chặt rèo rẹo để lội ngược.

Nhà văn Nguyễn Tuân tả hai cái bờ hoang dài như bờ tiền sử, như nỗi niềm cổ tích ngày xưa, rồi con hổ con nai đứng ở đỉnh núi bờ sông bên này nhảy một phát sang bờ kia là rất chính xác.

Cả cái việc con vịt của đồng bào ở vùng này, khi mổ ra, thấy cái diều của nó lóng lánh những mảy vàng, cục vàng to như viên sỏi cuội, cũng là rất có lý.

Bức ảnh tôi đặt máy trên bờ chụp được thật hãi: Thuyền lao như thanh kiếm dữ, nó lút mình trong bọt nước gào rú, xiên thẳng lên đỉnh thác, ập oà ngơ ngác trèo đến cõi miên man những đá.

Con thác chúng tôi vừa qua là con thác cuối cùng, thác thứ 73, bảy ba cái “cửa tử” để đến được nơi con sông Đà chảy vào đất Việt. Thác tên là “Hát Kẻng Mỏ”, “hát” là Thác, Kẻng Mỏ (theo tiếng Quan hỏa) là mất chảo.

kq2a 8

Thác sông Năng, nơi chuẩn bị đổ vào hồ Ba Bể

Trước, người Hán hay sang biên giới Việt buôn bán, người Việt chưa biết làm chảo, thuyền chở chảo gang cứ qua đến thác là lộn nhào, chảo biến mất trong biển nước biển đá, nhân thế mới đặt thành tên.

Bên một cạnh Đà Giang danh bất hư truyền về dòng nước dữ, tôi bị ám ảnh bởi sự hoành tráng của khúc thượng nguồn hai con sông Nho Quế và sông Chảy. Nho Quế như nhát dao, như thanh kiếm sắc lẻm, sáng choang ủ sự chết chóc của mình trong mây mù tít dưới vực sâu nghìn mét.

Đứng trên đỉnh Mã Pí Lèng (giáp ranh hai huyện Đồng Văn và Mèo Vạc của Hà Giang) nhìn xuống, dòng sông bé như sợi dây chão mà sơn tràng bỏ quên, bé như một tia trắng sáng rớt dưới thung sâu.

Hàng triệu năm ròng, sông đã cần mẫn, lạnh lùng dùng lưỡi nước của mình, chém đứt lìa cao nguyên đá cao và nhiều đá nhất Việt Nam…

3. Cũng bằng phương cách chém lìa các miền đất đá  như thế, bắt nguồn từ dãy Kiều Liêu Ti của địa đầu Hà Giang, sông Chảy đã chảy trôi mà tạo nên một kỳ quan hoành tráng, kỳ quan gợi cho người ta thấy sức mạnh thời gian và thiên nhiên.

Trước khi bị xấn sẹo biến thành con hồ lành lẽ, kiến tạo nên cái Thủy điện đầu tiên của Việt Nam (thủy điện Thác Bà), sông Chảy đã làm mưa làm gió, đã quấy quả phá phách ở khắp các cao nguyên biên giới.

Kỳ quan dựng giữa đất trời cao, Sông Trắng, Sông Đen, Sông Xanh, những cái tên nghe đã hoang vu tột độ, tuốt tuột đều góp nước cho sông Chảy ở khúc Lào Cai.

Có một hình dung thú vị được nhiều người biết đến: Lào Cai phấp phới sắc màu, có dáng hình giống hệt một cánh bướm xoè bay trên bầu trời biên cương (nhìn trên bản đồ hành chính thì càng giống hơn).

Xẻ thẳng tắp dọc thân và râu của con bướm ngài to lớn, sặc sỡ ấy là con sông Hồng huyền thoại.

Nếu bạn đã lên Pha Long (huyện Mường Khương), với cửa khẩu Lồ Cố Chin nhìn sang Trung Quốc, nơi con rồng hoa rợp trời màu sắc (Pha Long, tiếng quan hỏa tức là Phá Lùng – con rồng hoa); nếu bạn đã đi dọc xã Bản Mế, theo bản Cốc Rế của huyện Si Ma Cai thì bạn sẽ hiểu thế nào là xúc cảm ở trước một con sông nơi thượng nguồn biên ải.

Núi cao nghìn mét, có khi trơ thảm khốc ra toàn đá mồ côi, có khi bày biện đủ rừng xanh hoa vàng mê mải thành bước đi hoa suốt nghìn mét từ đỉnh núi xuống vực sâu; tít dưới khe sâu kiến tạo từ hai vạt núi chất ngất đó là dòng sông Chảy.

Lúc ấy, tôi cứ nghĩ, chỉ cần một cái trượt chân, tôi và bạn sẽ cùng rơi xuống thảm lá xanh êm dịu dưới vực sâu, sẽ cảm thấy bé nhỏ như con ong con bướm lượn chơi bên ngợp ngợp rừng nguyên sinh chờm ra tận mép sông Chảy.

Và, lá cây rừng già, những bến nước nước lặng lờ hiếm hoi của sông Chảy cuộn xiết giữa biên cương sẽ êm đềm ôm ấp tất cả. Giữa trùng trùng núi, giữa điệp điệp rừng già và vực cao nước lặng, cảm giác mơ hồ quên trọng lượng là rất thật.

Thi sỹ Dương Soái viết thơ, nhạc sỹ Thuận Yến phổ nhạc  “Gửi em ở cuối sông Hồng”: “Anh ở biên cương, nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt”, lời ấy được hát ở khắp mọi nơi, nhưng nó thiêng liêng nhất, đậm sắc hương nhất, có lẽ vẫn là ở trạm biên phòng Lũng Pô hay đồn biên phòng A Mú Sung, nơi đầu ngọn sông Hồng với những người lính bồng súng cho sự yên bình của con sông, của xứ sở.

Dương Soái viết tiếp: “Nơi mạch nước rỉ luồn cũng là nguồn của một dòng sông”… Câu thơ ấy hình như viết về kiếp phận người nhiều hơn là viết về những sông len lỏi chảy giữa rừng già, đá phiến, vực sâu, mây quánh đặc trước khi tràn về đồng bằng để hòa vào biển lớn.

Ký sự đường dài của Đỗ Doãn Hoàng
Tây Bắc – Hà Nội, cuối năm 2007

Trích tienphong.vn




Nội dung cùng danh mục

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *